AccueilPortaliFAQRechercherS'enregistrerMembresGroupesConnexion

Partagez | 
 

 George Orwell, emri i vėrtetė i Eric Arthur Blair

Voir le sujet précédent Voir le sujet suivant Aller en bas 
AuteurMessage
Perparimi
Admin


Numri i postimeve : 13730
Registration date : 30/04/2006

MessageSujet: George Orwell, emri i vėrtetė i Eric Arthur Blair   Ven 16 Jan - 16:05

George Orwell, emri i vėrtetė i Eric Arthur Blair (i lindur mė 25 qershor 1903, vdiq 21 janar 1950), shkrimtar britanik dhe gazetar mė i njohur pėr romanet e tij alegorik politike Kafshėve Farm dhe 1984, i cili pėrshkruan futuristic shoqėrinė kalbur, ka ēuar nė pėrdorimin e mbiemrit "Orwellian" pėr pėrshkrimi i mekanizmit tė kontrollit totalitar mendimit.

Eric zhvendos nė kolegj Etoni, ku ai ishte dijetar mbreti nga 1917 deri 1921. Mė vonė nė jetė ai shkroi se ai ishte "relativisht i lumtur" nė kolegj Etoni, tė cilat lejojnė nxėnėsve disa liri, por qė po vjen nė kolegj Etoni ndalur punėn seriozisht. Deklaratat pėr performancėn e tij nė kolegj Etoni ndryshojnė: disa pretendojnė se ai ishte njė student i keq, tjetri pėr tė hedhur poshtė. Ėshtė e qartė se ai nuk e pėlqen disa profesorė, tė cilėt nuk i pėlqen sjelljen Blerit, qė ata perceptuar si mosrespektimin e autoritetit tė tyre.
  Eric bashkua policinė Royal indiane nė Birmani, 1922. Ai dha dorėheqjen dhe u kthye nė Angli nė 1928, imperializmi zamrzivši (dėshmi e kėsaj ėshtė Ditėt e tij tė parė tė romanit Burmese, botuar nė 1934, kjo ese tė shquar Njė Hanging / varje dhe Xhirimi njė elefant / vrasja njė elefant). Alias filloi duke pėrdorur nė 1933, ndėrsa ai po shkruante pėr ADELPHI Re. Disi e habitshme pėr njė shkrimtar progresive, qėndrimet socialiste, ai zgjodhi njė pseudonim, i cili theksoi nė jetės sė tij doboku dashurinė e traditės angleze: George ėshtė shenjt mbrojtės i Anglisė, ndėrsa lumi Orwell nė Suffolk ėshtė njė nga pjesėt e mia tė preferuar tė Anglisė. Blair ka jetuar pėr disa vjet nė beparici, nganjėherė tė pastrehė, nganjėherė duke punuar si njė punėtor tė punėsuar, ndėrsa ai kujton mė vonė nė poshtė dhe jashtė librit nė Paris dhe Londėr / No njė dhe asgjė nė Paris dhe Londėr. Pėr njė kohė ai ka punuar si mėsues, ndėrsa ajo nuk ishte shėndeti i keq e detyruan atė tė largohet nga puna si asistent me kohė tė pjesshme nė librari dorė nė Hampstead.
Si anėtar i Partisė sė Pavarur tė Punės, Orwell mendonte se ai duhet tė luftojė nė POUM anti-staliniste (Partia e Punėtorėve e marksiste Unitetit) nė Luftėn Civile Spanjolle. Nė homazh tė librit tė Katalonjės / nderime Katalonjės, pėrshkroi admirimin e tij pėr mungesėn e dukshme tė shoqėrisė klasės nė zonat e prekura tė revolucionit spanjoll, tė cilat ai vizituar. Ai e pėrshkroi atė qė ai besonte ishte njė tradhėti e revolucionit e punėtorėve nė Spanjė nga Partia Komuniste spanjolle, tė mbėshtetur nga Bashkimi Sovjetik. Orwell u plagos nė qafė (e afėrt Huesca) mė 20 qershor 1937.; Kjo ėshtė pėrvoja e pėrshkruar nė esenė e tij tė shkurtėr "plagosur nga njė Sniper fashiste", si nė homazh librit tė Katalonjės.
Revenir en haut Aller en bas
Voir le profil de l'utilisateur http://diskutime-shqiptare.fr-bb.com
Perparimi
Admin


Numri i postimeve : 13730
Registration date : 30/04/2006

MessageSujet: Re: George Orwell, emri i vėrtetė i Eric Arthur Blair   Ven 16 Jan - 16:25

Orwell filloi duke fituar njė jetesė duke shkruar kritika letrare pėr New Angleščina Weekly deri 1940. Gjatė Luftės sė Dytė Botėrore ai ishte anėtar i Gardės Faqja (sigurisė atdheu), dhe nė 1941 ai filloi tė punojė pėr Shėrbimin Lindore BBC, duke punuar mbi programet qė duhej tė fituar Azinė indian dhe Lindore pėr pėrpjekjet britanike tė luftės. Ai ishte i vetėdijshėm se formua propagandė, dhe ka shkruar se ai ndjehet si "portokalli e cila u grimcuar ēizme shumė tė pista." Pavarėsisht rrogė tė mirė, ai dha dorėheqjen nė 1943 pėr t'u bėrė redaktor letrar i Tribune, revista e krahut tė lėnė cila ėshtė Partinė anėtarėve tė grupit sponozirala Punėtorėve dhe policisė ushtarake. Nė 1944 Orwell mbaruar alegori e tij anti-staliniste Animal Farm / Animal Farm, i cili u botua vitin e ardhshėm me sukses tė madh nė kritike dhe lexuesit. Honoraret nga Animal Farm ėshtė sjellė tė ardhura Orwell pėr herė tė parė nė jetėn time. Nga 1945 Orwell ishte korrespondent vėzhguesit e luftės dhe mė vonė kontribuar rregullisht pėr Manchester Evening News. Ai ishte njė mik i ngushtė i pronarit dhe redaktor i Observer, David Astor, dhe idetė e tij kishte njė ndikim tė fortė nė politikėn editoriale Astor-sė. Nė vitin 1949 ai botoi veprėn mė tė famshme, romanin e tij anti-utopike Nėntėmbėdhjetė Tetėdhjetė e Katėr (1984). / Nėntėmbėdhjetė Tetėdhjetė e Katėr.Romani u shkrua gjatė njė qėndrimi tė Jura, pranė bregut tė Skocisė. Midis 1936 dhe 1945 Orwell ishte i martuar me Eileen O'Shaughnessy, me tė cilin ai miratoi njė djalė, Richard Horatio Blair. Ajo vdiq tragjikisht nė 1945 gjatė njė operacioni. Nė vjeshtėn e 1949, pak para vdekjes sė tij, ai u martua me Sonia Brownell. Nė 1949, Orwell foli Departamentit tė Kėrkimeve tė Informacionit, njė organizatė qeveritare qė inkurajojnė botimin e propagandės anti-komuniste. Ai ofroi atyre informacion nė lidhje me "kripto-komuniste tilting" tė disa prej shkrimtarėve shokėt e tij dhe kėshilla se si mė mirė pėr tė pėrhapur mesazhin e anti-komunist. Motivet Orwell-it pėr kėtė akt nuk janė tė qarta, por kjo nuk do tė thotė se ai u largua idetė e socializmit - vetėm pėrbuzur stalinizmin, siē theksoi nė veprat e tij tė mėparshme. Orwell vdiq nė moshėn 47 nga tuberkulozi, ndoshta kontraktuar nė periudhėn e pėrshkruar nė punėn e poshtė dhe jashtė nė Paris dhe Londėr. Tre vitet e fundit ai ka kaluar nė spitale. Ai kėrkoi varrimin nė pėrputhje me rregullat e Kishės sė Anglisė, dhe u varros nė Kishėn e Gjithė Shenjtorėve nė Sutton Courtenay, Oxfordshire nė nėn emrin e tij tė vėrtetė, Eric Arthur Blair.

Shumica e karrierės sė tij profesionale, Orwell ishte i njohur mirė pėr punėn e tij gazetareske, si nė shtypin britanik dhe nė raportet e lajmeve, tė tilla si homazh pėr Katalonjės (qė pėrshkruan aktivitetet e saj nė Luftėn Civile Spanjolle), poshtė dhe jashtė nė Paris dhe Londėr (pėrshkruar njė periudhė tė varfėrisė nė kėto qytete, si edhe nė rrugėn pėr nė Wigan Pier (duke pėrshkruar kushtet e jetesės sė minatorėve tė varfėra veriore Angli). Sipas Newsweek, Orwell "ishte gazetari mė i mirė i kohės sė tij dhe arkitekti mė i mirė i esesė angleze qė prej epokės Hazlitt."

Orwell ėshtė sot mė i mirė i njohur pėr romanet e tij Animal Farm / Animal Farm dhe Nėntėmbėdhjetė Tetėdhjetė e katėr (1984). / Nėntėmbėdhjetė Tetėdhjetė e Katėr. E para ėshtė njė alegori e korrupsionit idealeve socialiste tė Revolucionit rus nga sistemi stalinist, dhe tjetri ėshtė vizioni George Orwell-it i rezultateve tė totalitarizmit. Orwell u kthye nga Katalonjės si njė solid anti-staliniste dhe anti-komuniste, por pjesa tjetėr e jetės sė tij mbeti njė i majtė dhe, sipas fjalėve tė tij, njė "socialist demokratik". Njė tjetėr vepėr e njohur ėshtė Orwell ese "Politika dhe Gjuha Angleskinase / Politika dhe Gjuha Angleze, e tij nė tė cilėn set negativ sipas rezultateve tė propagandės politike, gjuhėn zyrtare, reflektimeve sipėrfaqėsore mbi stilet letrare, fjalorin, dhe mė nė fund mendimin e vetė. Shqetėsim Orwell-it pėr ndėrprerjen e pėrdorimit tė gjuhės pėr tė imponuar realitetin reflektohet me ndershmėri nė shpikje e tij "newspeak" ("Newspeak"), njė gjuhė imagjinar i vendit tė Oqeanisė nė roman 1984 Newspeak ėshtė njė variant i gjuhės angleze fjalori i tė cilit ėshtė i kufizuar rreptėsisht nga rregulloret e qeverisė. Qėllimi i tij ėshtė tė bėjė gradualisht tė vėshtirė duke shprehur mendimet qė janė nė kundėrshtim me idetė zyrtare - dhe, me kohė, pėr tė parandaluar ndodhjen e mendimeve tė tilla. (hipotezė CFR. Sapir-Whorf). Karrierės letrare dhe politike e Orwell-it ishte nė skizmės ndėrmjet dėshirės sė tij pėr barazi mė tė madhe dhe drejtėsi sociale, dhe qėndrimi i tij i pasigurt drejt klasės pėr tė cilat ai vetė i pėrkiste - klasėn e mesme. "Ju nuk mund tė humbasė asgjė pėrveē h tij ėshtė" njė thanė, tallės tabu pėr shqiptimin e fjalėve tė klasės sė mesme.


Revenir en haut Aller en bas
Voir le profil de l'utilisateur http://diskutime-shqiptare.fr-bb.com
Perparimi
Admin


Numri i postimeve : 13730
Registration date : 30/04/2006

MessageSujet: Re: George Orwell, emri i vėrtetė i Eric Arthur Blair   Ven 16 Jan - 16:38

ere janė tė njohura rreth 400.000 hebrenj nė Britani, dhe pėrveē disa mijėra ose, nė mė, rezultatet e mijėra refugjatėve hebrenj tė cilėt kanė hyrė nė vend nga 1934 e tutje.Popullsia ēifute ėshtė pėrqendruar pothuajse tėrėsisht nė njė gjysmė duzinė qytete tė mėdha dhe ėshtė i punėsuar kryesisht nė ushqim, veshje dhe mobilje tregton. Disa prej monopoleve tė mėdha, tė tilla si ICI, njė ose dy gazeta kryesorė dhe tė paktėn njė zinxhir tė madh tė dyqane janė hebre nė pronėsi ose pjesėrisht hebre nė pronėsi, por ajo do tė jetė shumė larg nga e vėrteta pėr tė thėnė se biznesit britanik jeta ėshtė e dominuar nga hebrenjtė. Hebrenjtė tė duket, nė tė kundėrtėn, se kanė dėshtuar pėr tė mbajtur me tendencėn moderne drejt bashkimi tė mėdha dhe tė ketė mbetur fiksuar nė ato profesione tė cilat janė kryer detyrimisht jashtė nė njė shkallė tė vogėl dhe nga metodat e vjetruara.
Unė nisem me kėto fakte tė pėrzgjedhura, tė cilat janė tė njohura tashmė pėr ēdo person tė mirė-informuar, nė mėnyrė qė tė theksoj se nuk ka "problem" i vėrtetė hebre nė Angli. Ēifutėt nuk janė tė shumta ose mjaft tė fuqishme, dhe ajo ėshtė vetėm nė atė qė janė quajtur lirshėm "qarqe intelektuale" qė ata kanė ndonjė ndikim tė dukshėm. Megjithatė, ajo ėshtė e pranuar pėrgjithėsisht se antisemitizmi ėshtė nė rritje, se ai ėshtė pėrkeqėsuar nė masė tė madhe nga lufta, dhe se njerėzit human dhe Shumėlartėsuara nuk janė tė imunizuar ndaj saj. Ajo nuk ka marrė forma tė dhunshme (Angleščina njerėz janė pothuajse pa ndryshim i butė dhe i bindet ligjit), por ajo ėshtė e mjaftueshme keq i dashur, dhe nė rrethana tė favorshme ajo mund tė ketė rezultate politike. Kėtu janė disa mostra tė vėrejtjeve antisemitic qė janė bėrė pėr mua gjatė vitit tė kaluar apo dy:
Me moshė mesatare punonjės zyre: "Unė pėrgjithėsisht vijnė nė punė me autobus. Ajo merr mė tė gjatė, por unė nuk e kujdesit pėr pėrdorimin e Underground nga Golders gjelbėr nė ditėt e sotme. Ka shumė e Racės zgjedhur udhėtojnė nė atė linjė. "
George Orwell

Antisemitizmin nė Britani

Tobacconist (grua): "Jo, unė kam marrė asnjė ndeshje pėr ju. Unė duhet tė pėrpiqen lady poshtė rrugės. Ajo ka gjithmonė ndeshje. Njė nga gara zgjedhur, ju shihni. "
Intelektual i ri, komuniste apo afėr-komuniste: "Jo, unė nuk e pėlqen hebrenjtė. Unė kurrė nuk kam bėrė asnjė sekret pėr kėtė. Unė nuk mund tė rrinė ata. Mind you, unė nuk jam antisemitic, natyrisht. "
Grua tė klasės sė mesme: "E pra, askush nuk mund tė mė quajnė antisemitic, por unė bėj mendoj mėnyrė kėta Judej sillen ėshtė tepėr absolutisht qelbur.Mėnyrė qė ata tė shtyjė rrugėn e tyre nė krye tė rradhėve, dhe kėshtu me radhė. Ata janė aq tė neveritshme egoist. Unė mendoj se ata janė pėrgjegjės pėr njė shumė tė asaj qė ndodh me ta. "
Qumėsht roundsman: "Njė ēifut nuk do tė bėni asnjė punė, jo tė njėjtė si ajo qė e bėn njė anglez. 'E-tė shumė tė zgjuar. Ne punojmė me kėtė 'ere "(flexes biceps e tij). "Ata punojnė me se atje" (ēezmat ballin e tij).
Kontabilist Chartered, inteligjente, e krahut tė majtė nė njė mėnyrė tė undirected: "Kėto Yids pėrgjakshme janė tė gjitha pro-gjerman. Ata do tė ndryshojnė anėt nesėr nėse nazistėt mori kėtu. Unė shoh njė shumė prej tyre nė biznesin tim. Ata admirojnė Hitlerin nė fund tė zemrave tė tyre. Ata gjithmonė do tė thith deri nė kėdo qė nis ato. "
Grua inteligjente, nė duke u ofruar njė libėr qė kanė tė bėjnė me antisemitizmit dhe mizorive gjermane: "A nuk e tregojnė atė me mua, ju lutem mos e tregojnė atė pėr mua. Ajo do tė bėjė vetėm mė urrej hebrenjtė mė shumė se kurrė.

Unė mund tė plotėsoni faqet me vėrejtje tė ngjashme. Por kėto do tė bėjė pėr tė shkuar nė me. Dy fakte dalin prej tyre. Njėri - i cili ėshtė shumė i rėndėsishėm dhe qė unė duhet tė kthehet nė nė njė moment - ėshtė qė mbi njė nivel tė caktuar njerėz intelektuale janė turp pėr tė qenė antisemitic dhe janė tė kujdesshėm pėr tė nxjerrė njė dallim midis "antisemitizmit" dhe "disliking hebrenjve".Tjetėr ėshtė se antisemitizmi ėshtė njė gjė e paarsyeshme. Ēifutėt janė akuzuar pėr vepra tė veēanta (pėr shembull, sjelljen e keqe dhe radhėt e gjata tė ushqimeve), tė cilat duke folur personi ndihet fort rreth, por ėshtė e qartė se kėto akuza thjesht racionalizuar disa paragjykime tė rrėnjosur thellė. Nė pėrpjekje pėr tė kundėrshtuar ato me fakte dhe statistika ėshtė e padobishme, dhe nganjėherė mund tė jetė mė keq se sa i kotė. Siē e fundit nga vėrejtjet mė sipėr cituar tregon, njerėzit mund tė mbetet antisemitic, ose tė paktėn anti-hebre, duke qenė plotėsisht tė vetėdijshėm se perspektiva e tyre ėshtė i pambrojtshėm. Nėse ju nuk e pėlqejnė dikė, ju nuk e pėlqejnė atė dhe ka njė fund tė tij: ndjenjat tuaja nuk janė bėrė ndonjė tė mirė me njė recital tė virtyteve tė tij.
Kjo kėshtu ndodh qė lufta ka inkurajuar rritjen e antisemitizmit dhe madje, nė sytė e shumė njerėzve tė zakonshėm, duke pasur parasysh disa justifikim pėr tė. Pėr tė filluar, ēifutėt janė ata njerėz tė cilėt ajo mund tė thuhet me siguri tė plotė se ata do tė pėrfitojnė nga njė fitore Aleate. Rrjedhimisht teori se "kjo ėshtė njė luftė ēifut" ka njė besueshmėri tė caktuar, aq mė tepėr sepse pėrpjekja ēifut luftė rrallė merr pjesėn e saj tė drejtė tė njohjes.Perandoria Britanike ėshtė njė organizatė e madhe heterogjene mbajtur sė bashku nė masė tė madhe me pėlqim tė ndėrsjellė, dhe kjo ėshtė shpesh e nevojshme pėr tė kėnaqem me elementėt mė pak tė besueshme nė kurriz tė atyre mė besnikė. Pėr tė publikuar shfrytėzon tė ushtarėve ēifutė, apo madje tė pranojė ekzistencėn e njė ushtrie tė konsiderueshėm hebre nė Lindjen e Mesme, zgjon armiqėsi nė Afrikėn e Jugut, vendet mundohet dhe gjetkė arab: ajo ėshtė mė e lehtė pėr tė injorojė tė gjithė subjektin dhe tė lejojė njeriun nėrrugė pėr tė shkuar nė tė menduarit se hebrenjtė janė jashtėzakonisht tė zgjuar nė dodging shėrbimin ushtarak. Pastaj pėrsėri, hebrenjtė janė tė gjendet pikėrisht nė ato profesione tė cilat janė tė detyruar qė tė bėjė mungesen e popullaritetit me publik dhe civil-kohės sė luftės. Ēifutėt janė kryesisht tė shqetėsuar me shitjen e ushqimit, rroba, mobilje dhe duhanin - pikėrisht mallrave tė cilat ka mungesė kronike, me ngarkimi i tepėrt konsekuent, tė zi-marketing dhe favorizime. Dhe pėrsėri, akuza e zakonshme qė hebrenjtė tė sillen nė njė mėnyrė jashtėzakonisht tė frikacake gjatė sulmeve ajrore iu dha njė lloj tė ngjyrės nga sulmet e mėdha tė 1940. Siē ndodhi, ēerek ēifut i Whitechapel ishte njė nga zonat e para qė do tė blitzed rėndė , me rezultat natyror qė nesėr moria e refugjatėve hebrenj tė shpėrndarė veten e tyre nė tė gjithė Londėr. Nėse ata gjykohen thjesht nga kėto dukuri e kohės sė luftės, do tė ishte e lehtė tė imagjinohet se antisemitizmit ėshtė njė gjė e kuazi-racional, e themeluar nė mjediset e gabuar. Dhe natyrisht antisemite mendon pėr veten e tij si njė qenie e arsyeshme. Sa herė qė unė kam prekur pėr kėtė temė nė njė artikull gazete, unė kam pasur gjithmonė njė 'rikthim' tė konsiderueshme, dhe pa ndryshim disa nga letrat janė nga mirė-ekuilibruar, njerėz tė cilėsisė sė dytė - mjekėt, pėr shembull - me asnjė ankesave tė dukshme ekonomike. Kėta njerėz gjithmonė them (siē thotė Hitleri nė Mein Kampf) qė ata filluan me pa paragjykime anti-ēifute por u dėbuan nė pozitėn e tyre aktuale nga vėzhgimi tė thjeshtė tė fakteve. Megjithatė njė nga shenjat e antisemitizmit ėshtė njė aftėsi pėr tė besuar histori qė ndoshta nuk mund tė jenė tė vėrteta. Njė mund tė shihni njė shembull tė mirė tė kėsaj nė aksident tė ēuditshme qė ka ndodhur dhe nė Londėr nė 1942, kur njė turmė, tė frikėsuar nga njė bombė-ia plas aty pranė, iku nė gojėn e njė stacioni Underground, me rezultat qė diēka mbi njėqind njerėz ishin grimcuar me vdekje.Shumė tė njėjtėn ditė ajo u pėrsėrit nė tė gjithė Londėr se "ēifutėt ishin pėrgjegjės". Nė mėnyrė tė qartė, nė qoftė se njerėzit do tė besojnė kėtė lloj gjė, ata nuk do tė marrė shumė mė tej duke argumentuar me to.Vetėm qasje e dobishme ėshtė pėr tė zbuluar pse ata mund tė gėlltisė absurditete nė njė subjekt tė veēantė duke mbetur i arsyeshėm mbi tė tjerėt
Por tani mė lejoni tė kthehem nė atė pikė pėrmenda mė herėt - se ekziston vetėdija e pėrhapur e me mbizotėrimin e ndjenjės antisemitic, dhe mungesa e dėshirės pėr tė pranuar ndarjen e saj. Midis njerėzve tė shkolluar, antisemitizmi ėshtė mbajtur tė jetė njė mėkat i pafalshėm dhe nė njė kategori mjaft tė ndryshme nga llojet e tjera tė paragjykimeve raciale. Njerėzit do tė shkojnė nė tė shquar pėr tė treguar se ata nuk janė tė antisemitic. Kėshtu, nė 1943 njė shėrbim ndėrmjetėsimi nė emėr tė hebrenjve polakė u mbajt nė njė sinagogė nė Wood Shėn Gjonit. Autoritetet lokale deklaruan veten tė shqetėsuar pėr tė marrė pjesė nė tė, dhe shėrbimi u ndoq nga kryetari i njėsisė bashkiake nė rrobat e tij dhe me zinxhir, me pėrfaqėsuesit e tė gjitha kishave, dhe nga repartet e RAF, Faqja Rojeve, infermieret, Boy Scouts dhe ēfarė jo. Nė sipėrfaqe kjo ishte njė demonstrim prekėse e solidaritetit me Judenjve vuajnė. Por kjo ishte nė thelb njė pėrpjekje e ndėrgjegjshme tė sillen lezetshme nga njerėz ndjenjat duhet subjektiv e tė cilėve nė shumė raste kanė qenė shumė tė ndryshme. Qė e katėrta e Londrės ėshtė pjesėrisht hebre, antisemitizmi ėshtė plot atje, dhe, si unė e dija mirė, disa prej burrave tė ulur rreth meje nė sinagogė u tinged nga ai. Nė tė vėrtetė, komandant i togės tim tė Faqja Gardės, tė cilėt kishin qenė mė parė veēanėrisht i mprehtė se ne duhet "tė bėjė njė shfaqje tė mirė" nė shėrbim ndėrmjetėsimi, ishte njė ish-anėtar i Blackshirts Mosley-sė. Ndėrkohė qė kjo ndarje tė ndjenjave ekziston, tolerancė e dhunės masive kundėr hebrenjve, ose, ēfarė ėshtė, legjislacioni mė i rėndėsishėm antisemitic, nuk janė tė mundshme nė Angli. Kjo nuk ėshtė aktualisht i mundshėm, me tė vėrtetė, se antisemitizmi duhet tė bėhet i respektuar. Por kjo ėshtė mė pak e njė avantazh se ajo mund tė duket.

Njė efekt i persekutimeve nė Gjermani ka qenė pėr tė parandaluar antisemitizmin nga po studiohet seriozisht. Nė Angli njė studim tė shkurtėr ishte e Vėzhgimit tė papėrshtatshme Mass bėrė nga njė vit apo dy mė parė, por nė qoftė se ka pasur ndonjė hetim tjetėr tė subjektit, atėherė rezultatet e tij janė mbajtur rreptėsisht sekret. Nė tė njėjtėn kohė ka pasur shuarje tė ndėrgjegjshėm, nga tė gjithė njerėzit e zhytur nė mendime, e ēdo gjė qė mund ta plagė prekshėm hebrenj. Pas 1934 shaka ēifut zhdukur sikur me magji nga kartolina, periodike dhe fazėn muzikė-sallė, dhe pėr tė vėnė njė karakter moskokėēarės hebre nė njė roman apo tregim tė shkurtėr erdhi pėr tė konsiderohet si antisemitizmit. Nė lidhje me ēėshtjen palestineze, gjithashtu, ishte de rigueur nė mesin e njerėzve tė ndriēuar tė pranojė rastin hebre si provuar dhe pėr tė shmangur duke shqyrtuar pretendimet e arabėve - njė vendim qė mund tė jetė e saktė nė meritat e veta, por e cila u miratua kryesisht nga qė Judenjtė ishin nė vėshtirėsi dhe kjo u ndje se nuk duhet tė kritikojė ata. Nė sajė tė Hitlerit, pėr kėtė arsye, keni pasur njė situatė nė tė cilėn u shtyp cenzuruan nė fakt nė favor tė hebrenjve ndėrsa nė antisemitizmit private ishte nė up-grade, madje, nė njė farė mase, nė mesin e njerėzve tė ndjeshme dhe inteligjente. Kjo ishte veēanėrisht e dukshme nė 1940 nė kohėn e internimit tė refugjatėve. Natyrisht, ēdo person duke menduar mendonin se kjo ishte detyra e tij pėr tė protestuar kundėr shumicė mbyllje-up e tė huajve tė ardhur keq qė pėr pjesėn mė tė madhe ishin vetėm nė Angli, sepse ata ishin kundėrshtarėt e Hitlerit. Privatisht, megjithatė, ata dėgjuan ndjenjat shumė tė ndryshme tė shprehura. Njė pakicė e refugjatėve sillen nė njė mėnyrė jashtėzakonisht tė trashė, dhe ndjenja ndaj tyre domosdo kishte njė rrymė nėnujore antisemitic, pasi qė ata ishin kryesisht hebrenj. Njė figurė shumė e shquar nė Partinė e Punės - unė nuk do emrin e tij, por ai ėshtė njė nga njerėzit mė tė respektuar nė Angli - mė tha mjaft me dhunė: "Ne kurrė nuk i kėrkoi kėta njerėz pėr tė ardhur nė kėtė vend. Nė qoftė se ata zgjedhin pėr tė ardhur kėtu, le ta marrė me pasojat. "Megjithatė, ky njeri do tė si njė gjė e natyrshme e kanė lidhur veten me ēdo lloj peticioni apo manifest kundėr internimit tė huajve. Kjo ndjenjė se antisemitizmi ėshtė diēka mėkatare dhe e turpshme, diēka qė njė person i qytetėruar nuk vuan nga, ėshtė e pafavorshme pėr njė qasje shkencore, dhe tė vėrtetė shumė njerėz do tė pranojnė se ata janė tė frikėsuar nga probing shumė thellė nė kėtė temė. Ata janė tė frikėsuar, qė do tė thotė, pėr tė zbuluar jo vetėm qė antisemitizmit ėshtė pėrhapur, por se ata vetė janė tė infektuar nga ai.

Pėr tė parė kėtė nė perspektivė e duhet tė shohim pas disa dekada, nė ditėt kur Hitleri ishte njė shtėpi-piktor nga-e-pune cilin askush nuk kishte dėgjuar pėr tė. Njėri pas do tė gjeni se pse antisemitizmin ėshtė mjaftueshėm nė prova tani, ajo ėshtė ndoshta mė pak e pėrhapur nė Angli se ajo ishte tridhjetė vjet mė parė. Ėshtė e vėrtetė se antisemitizmin si njė doktrinė racor apo fetar plotėsisht menduar-out nuk ka lulėzuar nė Angli. Nuk ka qenė kurrė shumė ndjenjė kundėr ndėr-martesa, ose kundėr hebrenjve duke marrė njė pjesė tė rėndėsishėm nė jetėn publike. Megjithatė, tridhjetė vjet mė parė ajo ishte mė pak apo mė shumė i pranuar si ligj i natyrės qė njė ēifut ishte njė figurė e fun dhe - edhe pse superiore nė inteligjencėn - pak mangėt nė "karakter". Nė teori njė ēifut vuajtur nga asnjė aftėsi tė kufizuara ligjore, por nė fakt ai u pėrjashtohen nga profesione tė caktuara. Ai nuk do tė kishte qenė e pranuar si njė oficer nė flotėn detare, pėr shembull, dhe as nė atė qė quhet njė regjiment "i zgjuar" nė ushtri. Njė djalė hebre nė njė shkollė publike pothuajse pa ndryshim kishte njė kohė tė keqe. Ai mund, sigurisht, tė jetojnė poshtė Jewishness e tij nė qoftė se ai ishte jashtėzakonisht simpatik ose atletike, por ajo ishte njė paaftėsi fillestar krahasueshme me njė belbėzoj ose njė nishan. Hebrenjtė e pasur prirur pėr tė fsheh veten nėn aristokrate Angleščina ose skocez emra, dhe se personi mesatar ajo dukej mjaft e natyrshme qė ata duhet ta bėjnė kėtė, ashtu siē duket e natyrshme pėr njė kriminel tė ndryshuar identitetin e tij nėse ėshtė e mundur. Rreth njėzet vjet mė parė, nė Rangoon, unė u hyrė nė njė taksi me njė mik, kur njė djalė i vogėl i shprishur i ēehre tė drejtė nxituan deri tek ne dhe filloi njė histori tė komplikuar se kishte ardhur nga Colombo nė njė anije dhe tė dashur pėr tė marrė paratė mbrapa. Mėnyra dhe pamja e tij ishte e vėshtirė pėr tė "vend", dhe unė i tha atij:
"Ju flisni Angleščina shumė tė mirė. Ēfarė nacionaliteti jeni? "
Ai u pėrgjigj padurim nė e tij theks chi-chi: "Unė jam njė Joo, zotėri!"

Dhe mė kujtohet kthyer shokut tim dhe duke thėnė, vetėm pjesėrisht nė shaka: "Ai e pranon atė haptazi." Tė gjithė hebrenjtė e kisha njohur deri atėherė ishin njerėzit qė ishin turp pėr tė qenė Judenj, ose nė ēdo rast preferuar tė mos flasin pėr prejardhjen e tyre , dhe nė qoftė se tė detyruar ta bėjnė kėtė prirur pėr tė pėrdorur fjalėn "hebre".
Qėndrimi i punės nė klasė ka mė tė mirė ishte.Ēifut i cili u rrit deri nė Whitechapel e mori atė pėr tė dhėnė se ai do tė ishte sulmuar, ose tė paktėn hooted nė, nė qoftė se ai ventured nė njė nga lagjet e varfėra tė krishterė aty pranė, dhe "shaka ēifut" i sallave tė muzikės dhe gazetat komik ishte pothuajse vazhdimisht i sėmurė i dashur (1). Ka pasur edhe letrar ēifut-baiting, e cila nė duart e belloc, Chesterton dhe pasuesit e tyre arriti njė nivel thuajse kontinentale e lapėrdhi. Shkrimtarėt jo-katolike ishin ndonjėherė fajtorė pėr tė njėjtėn gjė nė njė formė mė tė butė. Nuk ka qenė njė tendosje perceptueshėm nė Angleščina letėrsisė antisemitic nga Chaucer e tutje, dhe madje pa e marrė deri nga kjo tryezė qė tė konsultoheni me njė libėr unė mund tė mendoj pėr pasazhet e cila nėse shkruara tani do tė jenė tė stigmatizuar si antisemitizmit, dhe veprat e Shekspirit, Smollett, Thackeray Bernard Shaw, HG Wells, TS Eliot, Aldous Huxley dhe tė tjerėt tė ndryshme. I ēastit, tė vetmit shkrimtarė Angleščina unė mund tė mendoni qė, para se tė koha e Hitlerit, bėri njė pėrpjekje tė caktuar qė tė rrinė lart pėr hebrenjtė janė Dickens dhe Charles Reade. Dhe megjithatė pak intelektual mesatar mund tė ketė rėnė dakord me opinionet e belloc dhe Chesterton, ai nuk ka mėse dakort me ta. Leksionet e pafund Chesterton-it kundėr hebrenjve, tė cilėn ai e rras nė tregime dhe ese mbi pretekste flimsiest, kurrė nuk e mori atė nė telashe - nė tė vėrtetė Chesterton ishte njė nga figurat mė nė pėrgjithėsi tė respektuar nė Angleščina jetėn letrare. Ēdokush qė ka shkruar nė kėtė tendosje tani do tė sjellė poshtė njė stuhi e abuzimit mbi vete, ose mė shumė ndoshta do tė gjeni tė pamundur pėr tė marrė shkrimet e tij tė botuar.
Nė qoftė se, si unė sugjeroj, paragjykim kundėr hebrenjve ka qenė gjithmonė mjaft i pėrhapur nė Angli, nuk ka arsye pėr tė menduar se Hitleri vėrtet e ka zvogėluar atė. Ai ka shkaktuar thjesht njė ndarje tė mprehtė mes personit politikisht tė ndėrgjegjshėm qė e kupton se kjo nuk ėshtė njė kohė pėr tė hedhur gurė ndaj hebrenjve, dhe personi pa ndjenja antisemitizmin amtare e tė cilit ėshtė rritur me tendosje nervor tė luftės. Dikush mund tė supozojmė, pėr kėtė arsye, qė shumė njerėz tė cilėt do tė zhduken nė vend se tė pranojnė qė fshehurazi ndjenjat antisemitic janė tė prirur pėr ta. Unė kam treguar tashmė se unė besoj antisemitizmin qė tė jetė nė thelb njė neurozė, por natyrisht ajo ka racionalizim tė saj, tė cilat janė tė besohet sinqerisht nė dhe janė pjesėrisht tė vėrteta.Racionalizimi i paraqitur nga ana e njeriut tė pėrbashkėt ėshtė se ēifut ėshtė njė shfrytėzues.Justifikimi i pjesshėm pėr kėtė ėshtė se Jude, nė Angli, nė pėrgjithėsi ėshtė njė biznesmen i vogėl - qė do tė thotė njė person depredations e tė cilit janė mė tė dukshme dhe tė kuptueshme se ato tė, tė themi, njė bankė ose njė kompani tė sigurimit. Mė tė larta deri nė shkallė intelektuale, antisemitizmi ėshtė racionalizuar duke thėnė se ēifut ėshtė njė person i cili pėrhapet pakėnaqėsi dhe dobėson moralin kombėtar. Pėrsėri ka disa justifikim sipėrfaqėsore pėr kėtė. Gjatė fundit njėzet e pesė vjet aktivitetet e asaj qė quhen "intelektualėt" kanė qenė kryesisht e dėmshme. Unė nuk mendoj se ėshtė njė ekzagjerim tė thuhet se nėse "intelektualėt" e kishte bėrė punėn e tyre pak mė nė tėrėsi, Britania do tė kishte dorėzuar nė vitin 1940. Por, inteligjenca pakėnaqur nė mėnyrė tė pashmangshme ka pėrfshirė njė numėr tė madh tė hebrenjve. Me disa besueshmėrisė mund tė thuhet se hebrenjtė janė armiqtė e kulturės sonė amtare dhe moralin tonė kombėtar. Ekzaminuar me kujdes, pretendim ėshtė parė qė tė jetė e pakuptimtė, por ka gjithmonė disa individė tė shquar qė mund tė citohen nė mbėshtetje tė saj. Gjatė viteve tė fundit ka pasur atė qė shkon deri nė njė kundėr-sulm kundėr Leftism mjaft tė cekėt qė ishte nė modė nė dekadėn e kaluar dhe e cila ishte ilustruar nga organizata tė tilla si tė Librit Klubit majtė. Kjo kundėr-sulm (shih pėr shembull libra tė tillė si bandit i mirė i Arnold Lutin-sė ose tė vėnė jashtė mė shumė flamuj Evelyn Waugh-sė) ka njė tendosje antisemitic, dhe kjo ndoshta do tė jetė mė e shėnuar nė qoftė se subjekti nuk ishin aq tė qartė tė rrezikshme. Kjo kėshtu ndodh qė pėr disa dekada tė kaluara Britania nuk ka patur inteligjencės nacionaliste vlerė mėrzit nė lidhje. Por nacionalizmi britanik, dmth Nacionalizmi i njė lloji intelektuale, mund tė ringjallė, dhe ndoshta do tė ringjallė nė qoftė se Britania del nga lufta e tashme tė dobėsuar nė masė tė madhe. Intelektualėt e rinj tė 1950 mund tė jetė aq me naivitet patriotik si ato tė 1914. Nė atė rast lloji i antisemitizmit qė lulėzoi nė mesin e anti-Dreyfusards nė Francė, dhe qė Chesterton dhe Belloc u pėrpoq pėr tė importuar nė kėtė vend, mund tė merrni njė pikėmbėshtetje.
Unė nuk kam asnjė teori tė vėshtirė-dhe-shpejtė nė lidhje me origjinėn e antisemitizmit. Tė dy shpjegimet e tanishme, se ajo ėshtė pėr shkak tė shkaqeve ekonomike, ose nga ana tjetėr, se ajo ėshtė njė trashėgimi nga mesjeta, mė duket e pakėnaqshme, edhe pse unė pranoj se nė qoftė se njė i kombinon ato qė ata mund tė bėhen pėr tė mbuluar faktet . Tė gjitha unė do tė them me besim ėshtė se antisemitizmi ėshtė pjesė e problemit mė tė madh tė nacionalizmit, i cili ende nuk ėshtė shqyrtuar seriozisht, dhe se ēifut ėshtė dukshėm njė kokė turku, edhe pse pėr atė qė ai ėshtė njė kokė turku ne ende nuk e dimė. Nė kėtė ese kam mbėshtetur pothuajse tėrėsisht nė pėrvojėn e vet e mia tė kufizuar, dhe ndoshta secili nga konkluzionet e mia do tė negatived nga vėzhguesit e tjerė. Fakti ėshtė se nuk ka pothuajse asnjė tė dhėnat nė kėtė temė. Por, pėr atė qė ata janė me vlerė unė do tė pėrmbledh mendimet e mia. Zier poshtė, ata arrijnė nė kėtė:
Nuk ėshtė mė shumė antisemitizmin nė Angli se ne kujdesemi pėr tė pranuar, dhe lufta e ka theksuar atė, por ajo nuk ėshtė e sigurt se ajo ėshtė nė rritje nė qoftė se dikush mendon nė aspektin e dekada e jo vite.
Ajo nuk e bėn nė tė ēojė tė pranishėm pėr tė hapur persekutimin, por ajo ka bėrė efektin e njerėzve janė fortėsuar pėr vuajtjet e hebrenjve nė vendet e tjera.
Kjo ėshtė nė fund fare tė paarsyeshme dhe nuk do tė japė pėr tė argumentit.
Persekutimet nė Gjermani kanė shkaktuar shumė fshehjen e ndjenjės antisemitic dhe kėshtu tė pengohet foto e tėrė.
Subjekt ka nevojė pėr hetim serioz.
Vetėm pika e fundit ėshtė me vlerė duke zgjeruar. Pėr tė studiuar ēdo subjekt shkencėrisht njė nevojė pėr njė qėndrim tė shkėputur, i cili ėshtė padyshim mė e vėshtirė kur interesat e veta apo emocionet janė tė pėrfshirė. Mjaft e njerėzve tė cilėt janė mjaft tė aftė pėr tė qenė objektiv nė lidhje urchins detit, tė themi, ose rrėnja katrore e 2, tė bėhet skizofrenike nėse ata duhet tė mendojnė pėr burimet e tė ardhurave tė tyre. Ēfarė vitiates gati gjithēka qė ėshtė shkruar pėr tė antisemitizmit ėshtė supozim nė mendjen e shkrimtarit qė ai vetė ėshtė imun nė tė. "Qė unė e di se antisemitizmit ėshtė e paarsyeshme," argumenton ai, "kjo rrjedh se unė nuk e ndajnė atė." Ai nė kėtė mėnyrė nuk arrin tė fillojė hetimin e tij nė njė vend ku ai mund tė merrni tė mbajė tė disa provave tė besueshme - qė ėshtė, nė e tij mendja vet.

Mua mė duket njė supozim tė sigurt se sėmundja quhet lirshėm nacionalizmi tani ėshtė pothuajse universal. Antisemitizmin ėshtė vetėm njė manifestim i nacionalizmit, dhe jo tė gjithė do tė ketė sėmundje nė atė formė tė veēantė. Njė ēifut, pėr shembull, nuk do tė ishte e antisemitic; por pastaj shumė hebrenj sionistė mė duket tė jetė thjesht antisemitėt kthyer me kokė poshtė, ashtu si shumė indianė dhe Negroes shfaqin paragjykimet normale ngjyra nė njė formė tė pėrmbysur.Ēėshtja ėshtė se diēka, disa vitaminė psikologjik, mungon nė qytetėrimin modern, dhe si rezultat, ne jemi tė gjithė pak a shumė i nėnshtrohen kėtė ēmenduri tė besuar se raca tė tėra apo kombe janė misterioze e mirė apo e keqe misterioze. Unė nuk e pėrfill ēdo intelektual modern pėr tė parė nga afėr dhe me ndershmėri nė mendjen e tij pa ardhur mbi besnikėritė nacionaliste dhe urrejtja e njė lloji ose njė tjetėr. Ajo ėshtė fakti se ai mund tė ndjehen tėrheqje emocionale tė gjėra tė tilla, dhe ende shohin ato pa pasion pėr atė qė ata janė, qė i jep atij statusin e tij si njė intelektual. Ajo do tė shihet, pra, se pika e fillimit pėr ēdo hetim tė antisemitizmit nuk duhet tė jetė "Pse e bėn kėtė apel padyshim iracional besimi tek njerėzit e tjerė?" Por, "Pse bėn apel antisemitizmit pėr mua? Ēfarė ėshtė atje nė lidhje me atė qė unė tė ndjehen tė jetė e vėrtetė? "Nėse dikush pyet kėtė pyetje tė paktėn njė zbulon dikujt racionalizim veta, dhe kjo mund tė jetė e mundur pėr tė gjetur se ēfarė shtrihet nėn to. Antisemitizmin duhet tė hetohen - dhe unė nuk do tė them nga antisemitėt, por nė ēdo rast nga njerėz qė e dinė se ata nuk janė tė imunizuar ndaj atė lloj emocioni. Kur Hitleri i ka zhdukur njė hetim i vėrtetė nė kėtė temė do tė jetė e mundur, dhe kjo ndoshta do tė jetė mė i mirė pėr tė filluar duke mos hedhur poshtė antisemitizmit, por nga bėrthama, tė gjitha Justifikimet pėr atė qė mund tė gjendet, nė vetė mėndja e njeriut apo dikush tjetėr. Nė kėtė mėnyrė ata mund tė marrin disa tė dhėna qė do tė ēonin nė rrėnjėt e saj psikologjike. Por qė antisemitizmin do tė shėrohet pėrfundimisht, pa shėrimin e sėmundjes sė nacionalizmit mė tė madhe, unė nuk besoj.
1) Ėshtė interesante tė krahasojmė "shaka ēifut" me atė tė tjera tė mbėshtetjes me nga sallat e muzikės, e "shaka Uiski", e cila sipėrfaqėsisht ngjan atė. Herė pas here njė histori ėshtė e thėnė (p.sh. ēifut dhe Scotsman cili shkoi nė njė pub sė bashku dhe tė dy vdiqėn nga etja) i cili vė tė dy garat nė njė barazi, por nė pėrgjithėsi ēifut ėshtė kredituar thjesht me dinak dhe koprracia ndėrsa Scotsman ėshtė kredituar me trimėri fizik si. Kjo shihet, pėr shembull, nė historinė e Judeut dhe skocezi qė shkojnė sė bashku nė njė takim qė ka qenė e shpallur si e lirė. Papritmas ka njė koleksion, dhe pėr tė shmangur kėtė ēifut shkrihet dhe Scotsman kryen atė jashtė. Kėtu Scotsman kryen feat atletike e mbante tjetėr. Ajo do tė duket paksa e gabuar nėse do tė ishte mėnyra tė tjera rreth. (Shėnim i autorit.) [Pas]
fund
Revenir en haut Aller en bas
Voir le profil de l'utilisateur http://diskutime-shqiptare.fr-bb.com
Contenu sponsorisé




MessageSujet: Re: George Orwell, emri i vėrtetė i Eric Arthur Blair   Aujourd'hui ą 7:37

Revenir en haut Aller en bas
 
George Orwell, emri i vėrtetė i Eric Arthur Blair
Voir le sujet précédent Voir le sujet suivant Revenir en haut 
Page 1 sur 1

Permission de ce forum:Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum
 :: politika-
Sauter vers: